Tarczyca


Gdy tarczyca wytwarza zbyt mało hormonów…

Aż trudno wyobrazić sobie, że niedoczynność tarczycy ma co piąta kobieta po siedemdziesiątym roku życia (kobiety), u mężczyzn też się ona ujawnia, ale tu odsetek jest nieco niższy, bo niedoczynność obserwuje się u co szóstego siedemdziesięciolatka (de facto badania mówią o wieku 74 lat i opierają się w pewnej części na szacunkach, ponieważ niedoczynność tarczycy nie zawsze jest zdiagnozowana, nieraz do końca życia przebiega nierozpoznana).

Tarczyca wytwarzająca zbyt mało hormonów wpływa na jakość naszego życia, ale jest też dla niego zagrożeniem, bo w efekcie niedoczynności wzrasta ryzyko miażdżycy, choroby wieńcowej, zawałów.

Główne objawy są charakterystyczne, ale też trudno je jednoznacznie sklasyfikować jako objawy niedoczynności jedynie na podstawie wywiadu. Mowa o obniżeniu sprawności ruchowej i intelektualnej, senności, stanach depresyjnych i uczuciu zimna, które towarzyszy osobom z niedoczynnością. Objawem niedoboru hormonów może być nawet zwykła, zdawałoby się, chrypka.

Nie mniej jednak, jednym z podstawowych badań przy tego typu objawach jest oznaczanie poziomu hormonów we krwi. Solidny, odpowiedzialny lekarz powinien takie badania zlecić, zrzucenie objawów na przemęczenie lub zły styl życia jest w tym przypadku brakiem odpowiedzialności ze strony medyków.

Tarczyca w stanie niedoczynności wytwarza mniej tyroksyny (obniżony poziom wolnej tyroksyny tzw. fT4 we krwi), kolejnym wskaźnikiem jest podwyższony poziom TSH. Na podstawie takich wyników badań laboratoryjnych można już mówić o niedoczynności gruczołu.

Niedoczynność tarczycy u dzieci i osób młodych

W niedoczynności organizm spowalnia i nie jest w stanie funkcjonować tak jak powinien, w efekcie u dzieci i u młodych, dorastających osób pojawiają się objawy w postaci spowolnienia rozwoju i to zarówno psychicznego jak i fizycznego (późniejsze wejście w okres pełnej dojrzałości płciowej).

Zagrożone są kobiety w wieku rozrodczym, u których może pojawić się niezdolność do zajścia w ciążę, a jeśli przed ciążą lub w trakcie jej trwania niedoczynność nie zostanie ujawniona poważnie zagrożony jest rozwój dziecka w okresie płodowym.

Niedoczynność tarczycy w wieku średnim i u osób starszych

Niedoczynność, która ujawnia się nieco później skutkuje osłabieniem organizmu, niemożnością normalnego dynamicznego funkcjonowania, gdy tarczyca jest chora i wytwarza zbyt mało hormonów przybieramy na wadze i mamy skłonność do depresji, do tego dochodzą bóle mięśni i częste obrzęki twarzy. Co więcej jako pierwsze pojawiają się objawy teoretycznie nie związane z tarczycą, we krwi osoby chorej pojawia się znacznie więcej złego cholesterolu i znacznie wzrasta poziom trójglicerydów. Zagrożenie chorobami serca i układu naczyniowego rośnie. Utajona niedocznynność tarczycy aż dwukrotnie zwiększa zagrożenie chorobą wieńcową.

Jakie inne objawy wskazują na niedoczynność tarczycy?

Typowe objawy w wieku dorosłym, na które warto zwrócić uwagę, bo są dosyć charakterystyczne, to oprócz wspomnianego już spadku aktywności, przybierania na wadze i pogorszenia nsastroju:

- symptom w postaci tzw. ‚brudnych kolan i łokci’, które wyglądają tak w wyniku nieprawidłowego funkcjonowania naszej skóry, objawem towarzyszącym jest ogólna suchość skóry,

- wypadanie włosów, które może być mylnie wzięte za objaw łysienia albo pogorszenia ogólnej kondycji organizmu,

- zaburzenia miesiączkowania,

- ślepota zmierzchowa potocznie nazywana kurzą ślepotą tj. objaw charakteryzujący się pogorszeniem widzenia w złym oświetleniu, np. po zmierzchu,

- u osób starszych, oprócz innych objawów, pojawia się też często pogorszenie słuchu.

Leczenie

W niedoczynności tarczycy stosuje się leczenie substytucyjne, ale inaczej wygląda terapia w przypadku osób młodych, inaczej u osób w średnim wieku czy kobiet planujących urodzenie dziecka, a jeszcze inaczej u osób starszych.

Pamiętać należy, że nadczynność tarczycy nie wiąże się z jednorazowym zachorowaniem, które można szybko i skutecznie wyleczyć. Tarczyca, gdy już pojawi się niedoczynność, wymaga stałego leczenia. To choroba przewlekła, coś jak wyrok do końca życia, na szczęście jednak medycyna jest w stanie zminimalizować związane z nim zagrożenia.

W uzupełnianiu niedoboru hormonów stosuje się najczęściej l-tyroksynę. Przy tym pamiętać należy, że dieta wegetariańska osłabia przyswajanie leku, dobrze jest przejść na dietę wysokobiałkową, pokarmy wzbogacić też o ryby morskie, które zawierają całkiem sporo jodu.

U niektórych osób pełne wyrównanie poziomu hormonów bywa niemożliwe, nie mniej jednak leczyć się trzeba, w takich sytuacjach pacjentom podaje się też preparaty wzbogacone o trójjodotyroninę wykorzystywane też w leczeniu osób całkowicie pozbawionych tarczycy.

Pamiętajmy też, że zwłaszcza w lekkiej niedoczynności, dużą poprawę przynoszą wszystkie te czynności (i pokarmy), które usprawniają metabolizm, bo większość dolegliwości pojawia się w efekcie jego upośledzenia. Osoby z niedoczynnością tarczycy powinny więc szczególnie zadbać o odżywianie i o poprawę kondycji.


Jak rozpoznać nadczynność tarczycy?

Nadczynność tarczycy powinien zdiagnozować lekarz, toteż autodiagnozy nikomu nie polecam, nie mniej jednak postaram się przybliżyć kwestie związane z tą dolegliwością, objawy, które mogą być dla Was alarmem, sygnałem, że nadeszła pora by udać się do lekarza i sprawdzić swój stan zdrowia i … stan tarczycy.
Gdy tarczyca wytwarza zbyt dużo hormonów obserwuje się pewną nadpobudliwość, nerwowość, zaburzenia w pracy serca.

Osoby z nadczynnością tarczycy chudną i są pobudzone. W większości przypadków choroby, w których pojawia się nadczynność dosyć łatwo zaobserwować na podstawie towarzyszących im objawów zewnętrznych takich jak powiększona podstawa szyi czyli charakterystyczne wole lub wytrzeszcz oczu, ale nie tylko te objawy są alarmujące, poza tym taka zewnętrzna, naoczna diagnostyka w większości przypadków zdecydowanie nie wystarczy.

Kiedy tarczyca wytwarza zbyt dużo hormonów?

Jedną z najczęstszych przyczyn jest choroba Gravesa-Basedowa, która jest chorobą o podłożu autoimmunologicznym, przynajmniej na to wskazują dotychczasowe badania, w wyniku których stwierdzono, że do produkcji zwiększonej ilości hormonów tarczyca jest zmuszana w efekcie oddziaływania własnych przeciwciał tzw. autoprzeciwciał ludzkiego organizmu.
Za podwyższony poziom hormonów tarczycy nie odpowiada tylko i wyłącznie sam gruczoł, zjawisko to może też być spowodowane przez tzw. gruczolaki, które przejmują funkcje produkcji hormonów. Wytwarzają je zupełnie niezależnie od tarczycy i od mechanizmów regulacyjnych organizmu (np. przysadki mózgowej), dlatego też organizm nie jest w stanie nad nimi i wytwarzanymi przez nie hormonami zapanować.
Kolejną przyczyną nadaktywności gruczołu bywają terapie hormonalne polegające na dostarczeniu organizmowi dodatkowych hormonów. To skutek typowego, a raczej nietypowego błędu popełnianego przez lekarzy w trakcie leczenia chorób takich jak wole miąższowe i wole proste.
Może też zdarzyć się tak, że poziom hormonów tarczycy skoczy w wyniku autoimmunologicznego bądź wirusowego zapalenia tarczycy. To wszystkie podstawowe choroby związane z nadczynnością, jest ich kilka z czego jasno wynika, że diagnoza lekarska jest niezbędna.

Jakie objawy towarzyszą nadczynności?

Oprócz nerwowości, pobudzenia i przyspieszonego metabolizmu czyli chudnięcia mimo woli osoby z nadczynnością tarczycy mają problemy z zasypianiem i z koncentracją, w stanach dużego pobudzenia (niemożność kontrolowania emocji) może dojść do oddawania tzw. wolnych stolców, co nie należy do najprzyjemniejszych zjawisk. W okresie nadczynności tarczycy może dojść do ujawnienia się i nasilenia chorób psychicznych oraz nerwic. Najbardziej stresujące są jednak objawy nadpobudliwości ze strony serca, co może skończyć się nawet niewydolnością (niewydolność wieńcowa).
Ważne: w związku z nadczynnością tarczyca może być powiększona, co prowadzi do pewnych dolegliwości w trakcie oddychania i spożywania pokarmów).

Objawy w chorobie Gravesa – Basedowa

Są dosyć specyficzne, bo widoczne. Wole czyli zgrubienie na szyi bardzo często mu towarzyszy, może mieć różne rozmiary, w nadczynnym wolu guzowatym w obrębie tarczycy pojawiają się niewielkie guzki, w tej chorobie może też pojawić się obrzęk przedgoleniowy, a nawet wytrzeszcz gałek ocznych.

Mam nadczynność tarczycy – co robić?

Leczenie nadczynności to zadanie dla lekarza. Diagnostyka wymaga oznaczenia poziomu hormonów tarczycy we krwi. Nie mniej jednak konieczne jest też ‚obejrzenie’ samego gruczołu i ewentualnych gruczolaków, bo jak już pisałam nie zawsze sama tarczyca jest odpowiedzialna za pojawiające się objawy nadczynności.
Oprócz oznaczenia poziomu hormonów stosuje się więc również takie badania jak ultrasonografia, scyntygrafia albo biopsja (cienkoigłowa biopsja tarczycy).
Powtórzę, że leczenie nadczynności jest zadaniem dla lekarza, zwłaszcza że w niektórych chorobach stosuje się leczenie operacyjne.
Poza leczeniem operacyjnym w leczeniu nadczynności wykorzystywane są tzw. tyreostatyki, czyli leki blokujące działalność gruczołów. Do wyleczenia nadczynności  tarczycy dochodzi w mniej więcej połowie przypadków, a kuracja lekami trwa około półtora roku. Dłuższe przyjmowanie leków nie jest wskazane, bo jeśli ma dojść do wyleczenia choroby dochodzi do niego w okresie osiemnastu miesięcy.


Po co nam tarczyca?

Bez tarczycy nie moglibyśmy normalnie funkcjonować, ba! nie rozwinęlibyśmy się w okresie życia płodowego, po urodzeniu nie roślibyśmy i mielibyśmy problemy z intelektem. Brak tarczycy i jej hormonów jest z punktu widzenia medycyny czymś niewyobrażalnym, a my … żyjemy tak, jakbyśmy o tarczycy w ogóle nie wiedzieli. Przypominamy sobie wtedy, gdy coś dzieje się z nią nie tak. A dlaczego ta pamięć o tarczycy jest ważna? Dlatego, że do jej prawidłowego funkcjonowania niezbędny jest jod. Jeżeli jodu zabraknie w naszej diecie pojawią się symptomy niedoczynności tego gruczołu, a one wiążą się z obniżeniem sprawności intelektualnej, ogólnym pogorszeniem kondycji i słabszym metabolizmem (czyli tyciem), a to i tak jeszcze nie wszystko, jak się okazuje tarczyca jest nam niezbędna.

Tarczyca to niewielki gruczoł

Gruczoł czyli narząd wydzielania wewnętrznego. Tarczyca nie spełnia funkcji takich jak narządy odpowiedzialne za konkretne funkcje (pompowanie krwi, oddychanie itp.), nie jest może przez to ważniejsza, ale plasuje się w grupie tych organów, których praca polega na wydzielaniu substancji zarządzających wieloma, złożonymi funkcjami organizmu, poszczególnych organów i tkanek.
Funkcje zarządcze spełniają produkowane przez tarczycę hormony tj. tyroksyna (oznaczana jako T4), trójjodotyronina (T3) i kalcytonina. Poza tym tarczyca jest ściśle skorelowana z innymi gruczołami, a konkretnie z przysadką mózgową i podwzgórzem. Hormony tarczycy i hormony wytwarzane przez te dwa gruczoły są ze sobą ściśle skorelowane, brak jednego źle wpływa produkcję innych i vice versa (de facto jest to proces nieco bardziej złożony, ale mechanizm współpracy w dużym skrócie tak właśnie mniej więcej wygląda).
Reasumując: tarczyca jako narząd jest odpowiedzialna za poziom aż pięciu hormonów zarządzających pracą naszego organizmu.

Jak wygląda tarczyca?

Tarczyca to niewielki narząd umiejscowiony mniej więcej u podstawy szyi, budową przypomina nieco motyla. Umiejscowić tarczycę jest łatwo, przypomnijcie sobie jak wyglądają znajomi z charakterystycznym wolem – mniejszym lub większym pogrubieniem u podstawy szyi – takim wolem objawia się nadczynność tarczycy.

Za co konkretnie odpowiada tarczyca?

Wyobraźcie sobie, że już w czasie gdy mały człowieczek rozwija się w brzuchu swojej mamy tarczyca wpływa na kształtowanie jego mózgu. Wpływa oczywiście poprzez hormony, a na początku największą rolę odgrywają hormony matki. Kobiety z niedoczynnością tarczycy, planujące urodzenie dziecka muszą to mieć na uwadze, podobnie lekarze prowadzący ciążę.
Po urodzeniu w pierwszych dwóch latach hormony tarczycy w dalszym ciągu wpływają na rozwój i ukształtowanie mózgu, niedobór hormonów w tych pierwszych okresach, tj. na starcie nowego życia skutkuje niedorozwojem umysłowym, chorobą nazywaną kretynizmem.
Później również nie można się bez nich obejść, dzięki tarczycy rośniemy i dojrzewamy płciowo. Niedoczynność w tym okresie skutkuje powolnym wzrostem i spóźnionym wejściem w okres pełnej dojrzałości.
Tarczyca odpowiada też za nasze nastroje (samopoczucie), ogólną sprawność intelektualną, pracę naszego serca i naszych jelit oraz niektórych mięśni. U kobiet hormony tarczycy odpowiedzialne są też za pracę jajników.

Zaburzenia pracy tarczycy

Tarczyca powinna wytwarzać ściśle określone ilości hormonów. Jeśli wytwarza ich więcej niż nasz organizm potrzebuje mówimy o nadczynności tarczycy, jeśli hormonów jest mniej mówimy o niedoczynności. Niedoczynność tarczycy występuje znacznie częściej, poza tym bardzo często przebiega w sposób utajony i rzadko pojawia się jako wada wrodzona, tj. już od urodzenia. Nadczynność z kolei nieco łatwiej rozpoznać, bo kiedy już wystąpi albo charakteryzuje się pewną bolesnością np. trudnościami w przełykaniu (tarczyca uciska inne narządy) lub powiększonym obszarem u nasady szyi, tzw. wolem. W niektórych chorobach pojawia się też wytrzeszcz oczu, który jest ściśle związany z nadczynnością tarczycy. O tych chorobach sobie opowiemy.
Niedoczynność tarczycy jest dosyć zdradziecka, bo jej objawy można wziąć za objawy przemęczenia, starzenia, stresu. W niedoczynności bardzo często pojawia się nadwaga prowadząca wręcz do otyłości, uczucie zimna, zmęczenie i pogorszenie nastroju, spowolnienie reakcji, problemy z koncentracją i obniżenie sprawności intelektualnej.
Sami widzicie, że podobne objawy bardzo trudno zbagatelizować, toteż uważny lekarz, przy długo utrzymujących się podobnych stanach, powinien zdiagnozować właśnie tarczycę. My też o niej pamiętajmy.

O leczeniu nadczynności i niedoczynności tarczycy, oraz o towarzyszących im objawach opowiem dokładniej w kolejnych postach.



Obserwuj

Otrzymuj każdy nowy wpis na swoją skrzynkę e-mail.